فیلم Star Trek V: The Final Frontier 1989

فیلمی دست‌کم‌گرفته‌شده و سرگرم‌کننده این فیلم مورد علاقه من از مجموعه استار ترک است. سراسر فیلم لبریز از شوخ‌طبعی است و موسیقی متن فوق‌العاده‌ای دارد. از سکانس‌های آغاز و پایانِ «Row, row, row your boat» واقعاً خوشم می‌آید. فیلم هم احساسی است و هم بامزه — لحظه‌ای که کرک می‌گوید «همیشه می‌دانستم... تنها می‌میرم» برایم مو به تن را سیخ می‌کند و آن قسمت واقعاً اشکم...

فیلمی دست‌کم‌گرفته‌شده و سرگرم‌کننده این فیلم مورد علاقه من از مجموعه استار ترک است. سراسر فیلم لبریز از شوخ‌طبعی است و موسیقی متن فوق‌العاده‌ای دارد. از سکانس‌های آغاز و پایانِ «Row, row, row your boat» واقعاً خوشم می‌آید. فیلم هم احساسی است و هم بامزه — لحظه‌ای که کرک می‌گوید «همیشه می‌دانستم... تنها می‌میرم» برایم مو به تن را سیخ می‌کند و آن قسمت واقعاً اشکم را درمی‌آورد. ببخشید کمی احساساتی شدم؛ مد شده که این فیلم را ضعیف بدانند، اما من صادقانه تحسینم را از آن اعلام می‌کنم. اگر بخواهم مقایسه کنم، استار ترک ششم ضعیف‌ترین فیلم مجموعه است — مثل یک قسمت کندِ کلمبو در فضا. به‌هرحال «استار ترک ۵: مرز نهایی» فیلمی پرهیجان و سرگرم‌کننده است. در پایانِ روز، فیلم سرگرم‌کننده است این قسمت ۱۹۸۹ از مجموعه، تلاشِ صادقانه و قابل‌احترامی از ویلیام شَتنِر بود؛ کسی که کارگردانی و طرح فیلم را برعهده داشت و به سراغ موضوعی رفت که فقط او و استار ترک جرئت مطرح‌کردنش را داشتند. متأسفانه در میان برخی طرفداران خشک‌مغز ترِک، رسم شده که این فیلم را آماج حمله قرار دهند؛ بنابراین نوعی پدیدهٔ همراه‌روی جمعی شکل گرفته است. من با این دیدگاه مخالفم. هرچند «مرز نهایی» اشکالاتی دارد — داستان گاهی به‌سمت شوخی‌های بیش‌ازحد می‌رود و برخی جلوه‌های ویژه را ضعیف می‌دانند — اما همچنان فیلمی سرگرم‌کننده است. استار ترک همیشه قرار نبوده با جلوه‌های ویژهٔ بزرگ شناخته شود؛ این مجموعه دربارهٔ آدم‌ها، شادیِ زندگی و روح کاوش است و «مرز نهایی» در این زمینه عملکرد خوبی دارد. هیچ فیلم دیگری آن‌قدر تعامل صمیمانهٔ کرک/اسپاک/مک‌کوی را نشان نمی‌دهد و تنها «سفر به خانه» از نظر انرژی شادِ شخصیت‌ها از آن فراتر است. «استار ترک ۵» بیش از دیگر ماجراها روی روح کاوش تکیه دارد؛ چون جست‌وجوی حقیقت مطلق و خالق هستی بزرگ‌ترین نوع کاوش است. فیلم به موضوعات مهمی مانند درد شخصی، شفا، ایمان، خانواده، عشق، تعصب، میل به شناخت حقیقت نهایی، خدا، باورهای غلط، وفاداری، توبه و بخشش می‌پردازد؛ نام ببرید فیلم دیگری که این‌قدر موضوع سنگین را مطرح و هم‌زمان سرگرم‌کننده باشد. فیلم از همان لحظه‌ای که اعلام شد شَتنِر آن را کارگردانی می‌کند تا حدی محکوم شد؛ شایعاتِ منفی قبل از اکران پخش و جو انتقادی شکل گرفت. اگر شَتنِر ناشناس کارگردانی کرده بود یا فیلم زودتر یا دیرتر نسبت به دیگر قسمت‌ها منتشر می‌شد، شاید بازخورد متفاوت بود. به‌هرحال «مرز نهایی» یک ماجراجویی اصیل و مبتکرانه از استار ترک است: بخش‌هایی خنده‌دار، تأمل‌برانگیز، الهام‌بخش و دلگرم‌کننده دارد، صحنه‌های باکیفیت و شخصیت‌های رنگارنگی ارائه می‌کند که برای کشف نهایی گرد هم می‌آیند. به‌ویژه شخصیت سایباک با اجرای درخشان لارنس لاکین‌بیل برجسته است؛ او نه یک شرور صرف، بلکه ولکانی شورشی است که از منطق خشک فاصله می‌گیرد و وسوسهٔ شفا و جست‌وجوی حقیقت نهایی دارد. اشتباهش این است که این وسوسه را به سمت موجودی پشتِ «حائل بزرگ» سوق می‌دهد و آن را خدا می‌پندارد، که البته چنین نیست. فیلم می‌توانست موفق‌تر باشد اگر کاهش‌های بودجه در مراحل پایانی، چشم‌انداز اصلی شَتنِر را مخدوش نمی‌کرد؛ اوج فیلم قابل قبول است اما چیزی کم دارد. با این وجود «مرز نهایی» لااقل یک فیلم سرگرم‌کننده از جنس استار ترک است و خوشبختانه چیزهای بیشتری هم ارائه می‌دهد. مدت فیلم: ۱ ساعت و ۴۶ دقیقه. نمره: B حس شخصی و نوستالژیک می‌دانم ممکن است به من ایراد بگیرید، اما این را هم بگویید: فیلم سال ۱۹۸۹ اکران شد؛ پدر و مادرم آن روز مشغول بودند، مرا و دوست‌ام هِیث دم سینما پیاده کردند و داخل نیامدند. این از آن تجربه‌هایی است که بچگی زیاد برایم رخ داد، اما این اولین فیلم استار ترکی بود که تنها دیدم. به‌نوعی شد «استار ترکِ» من — نه آن‌که با پدرم مشترک دیدم، بلکه مالِ خودم. حالا وقتی دوباره می‌بینمش، می‌فهمم چقدر ایراد دارد، ولی آن حس شخصی و خاطره‌ای که از دیدنش دارم باعث می‌شود نتوانم به آن نمرهٔ خیلی بدی بدهم. هرچند واقعاً می‌دانم فیلم افتضاح است. شروع امیدوارکننده، سپس نزول فیلم با نویدی امیدوارکننده آغاز می‌شود، اما خیلی زود به داستانی تا حدی نامأنوس می‌غلتد، وقتی خدمهٔ اینترپرایز با ناتنی اسپاک روبه‌رو می‌شوند. بعد گرفتار جست‌وجوی «خدا» می‌شویم که نکتهٔ فرارِ سرگرم‌کننده را با مسائل مذهبی مخلوط می‌کند و در مسیر، تلاشی کسالت‌آور برای القای عقاید ارائه می‌دهد. البته جای بحث دربارهٔ رویکرد اخلاقی‌تر به جهان و جایگاه ما در آن هست؛ اما فیلم‌های استار ترک لزوماً مکانِ مناسبی برای این نوع پرداخت نیستند — و داستان در اینجا مثل کرگدنی گیرکرده در گودالی از شیره، کند و بی‌رمق پیش می‌رود. جلوه‌های ویژه خوب‌اند و تیم بازیگرانِ همیشگی مانع از شکست کامل می‌شود، اما در مجموع فیلم خوبی نیست. قابل تماشاست اما در پایان کم می‌آورد «استار ترک ۵: مرز نهایی» فیلمی است که دیدن آن لذت‌بخش است و بیشتر از ماجراهای اخیر بر شوخ‌طبعیِ پرانرژی تکیه دارد. این طنز در بیشتر مواقع کار می‌کند و ویلیام شَتنِر به‌عنوان کارگردان سعی کرده هرچه صحنهٔ چشم‌گیر ممکن است در فیلم بگنجاند — که در این زمینه موفقیت‌هایی دارد — و روح سریال اصلی را به‌خوبی به تصویر می‌کشد. با این‌حال، ضعف اساسی این است که وقتی گروه به سیارهٔ مرکزی کهکشان می‌رسند معلوم می‌شود حرفِ زیادی برای گفتن ندارند و فیلم به‌طرز قابل‌توجهی از حرکت می‌ایستد.