فیلم Billy Liar 1963

«بیلی لایر» فیلمی بریتانیایی از ۱۹۶۳ است که تغییرات بنیادین آن دوره را—از انقلاب جنسی تا تخریب محله‌های قدیمی انگلستان در طرح‌های نوسازی—به تصویر می‌کشد. در برادفورد یورکشایر، بیلی فیشر (تام کورتنی) در یک سالن مراسم ختم کار می‌کند؛ شغلی که روح او را فرسایش می‌دهد و هم‌زمان با تحقیر روزافزون والدینش سر و کله می‌زند. تنها فرار او از این وضعیت سرکوب‌گر، تخیل فعالش...

«بیلی لایر» فیلمی بریتانیایی از ۱۹۶۳ است که تغییرات بنیادین آن دوره را—از انقلاب جنسی تا تخریب محله‌های قدیمی انگلستان در طرح‌های نوسازی—به تصویر می‌کشد. در برادفورد یورکشایر، بیلی فیشر (تام کورتنی) در یک سالن مراسم ختم کار می‌کند؛ شغلی که روح او را فرسایش می‌دهد و هم‌زمان با تحقیر روزافزون والدینش سر و کله می‌زند. تنها فرار او از این وضعیت سرکوب‌گر، تخیل فعالش است: او خود را رهبر کشور خیالیِ «آمبروزیا» می‌پندارد و با دروغ‌های کوچک دیگران را درباره وضعیت خانواده‌اش گمراه می‌کند. اما گرایش او به ساختن داستان و شانه خالی کردن از مسئولیت‌ها باعث می‌شود هم‌زمان با دو زن (هلن فریزر و گوِندولین واتس) قرار ملاقات داشته باشد؛ در حالی که نهایتاً رویای فرار همراه با لیبِرتینِ آزاداندیشِ داستان (جولی کریستی) را در سر می‌پروراند. فیلم به‌عنوان یک سند تصویری از بریتانیا در مقطع زمانی خاصی ارزشمند است. دوربین بارها صحنه‌هایی از ویران شدن خانه‌های قدیمی را نشان می‌دهد و در مقطعی یک عضو شورای شهر بخش بزرگی از شهر را برای تخریب علامت‌گذاری می‌کند. صحنه‌ای در یک کلوپ رقص نفوذ رو به رشد راک‌اند‌رول به فرهنگ بریتانیا را به‌خوبی ثبت می‌کند. تنش‌های طبقاتی قدیمی همچنان پابرجاست، اگرچه برای مخاطبان آمریکایی این موضوع گاهی تنها از طریق لهجه‌های شخصیت‌ها قابل برداشت است. پایان فیلم تا حدی ناامیدکننده است؛ گویا از جوانان خواسته می‌شود رؤیاهای «ابلهانه» خود را رها کنند و تسلیم خواسته‌های والدین شوند. این درس اخلاقی اما با انقلاب فرهنگی جوانان در دههٔ شصت که کاملاً جهت معکوس گرفت، دگرگون شد؛ در آن دهه با فراهم شدن اشتغال کامل در بریتانیا، جوانان می‌توانستند بدون ترس از فقدان فرصت اقتصادی، برای دنبال کردن رؤیاهایشان ریسک کنند، حتی اگر به جدایی از خانواده و شهرشان می‌انجامید. با این حال، رویکرد کمدی فیلم آن را تقریباً سراسر سرگرم‌کننده نگاه می‌دارد و دیدن آن حداقل یک بار را توصیه می‌کنم. تام کورتنی در نقش بیلی بازی درخشانی ارائه می‌دهد؛ پسری که درک او از واقعیت، ضعیف و ناپایدار است. در رؤیاهایش مردی شجاع و نجات‌دهنده است، اما در دنیای واقعی کارمند حقیر یک مؤسسهٔ کفن و دفن است و با والدینی فزایندهً خسته زندگی می‌کند. هرچه فاصلهٔ او با مرز میان زندگی واقعی و سرزمین خیالی «آمبروزیا» بیشتر می‌شود، تخیلاتش او را بیش از پیش از اطرافیان جدا می‌سازد. در نهایت تنها لیزِ بی‌تکلف (جولی کریستی) ممکن است راهی برگشت—گرچه دشوار—به واقعیتی خسته‌کننده و بی‌رحم به او نشان دهد؛ مهاجرت قریب‌الوقوع او از یورکشایر به لندن شاید نجاتی برای بیلی فراهم کند، اما او باید انتخاب کند و در زندگی واقعی هم شجاعت به خرج دهد. این فیلم اقتباسی محکم از نمایشنامهٔ کیت واترهوس است و با بازی‌های مکمل قدرتمندی از ویل‌فرد پیکلز و مونا واشبورن، به‌سرعت ما را در دوگانگی وجودی بیلی فرو می‌برد—روایتی که هم سرگرم‌کننده است و هم نگران‌کننده. آشکار است که بیلی بیمار است؛ در دوره‌ای که هرگونه مسائل سلامت روان یا نادیده گرفته می‌شد یا لکه‌دار می‌پنداشته می‌شد، همدلی با والدین خسته و خودِ جوان ناگزیر است. حضور جولی کریستی همچون نسیمی تازه است؛ شخصیت او پر از عملگرایی، خوش‌بینی و فرصت است، چنان که نیرویی برای فروپاشی خانهٔ کاغذیِ خیال‌پردازانهٔ بیلی به حساب می‌آید. جان شلزینجر با حداقل حواس‌پرتی فضای لازم را به بازی‌های شخصیت‌محور و این داستان بسیار انسانی می‌دهد تا شکوفا شوند. کورتنی و کریستی در اوجِ توانایی‌اند و این فیلم به‌عنوان مطالعه‌ای دربارهٔ جنبه‌هایی از طبیعت انسانی که تا آن زمان سینما کمتر به آن پرداخته بود، نمونه‌ای برجسته است.